تشكیل فراكسیونها در مجلس شورای اسلامی در واقع به معنای جدا ساختن خطها و جناحهای مختلف در نظام پارلمان برای تعیین گروههای در اقلیت و اکثریت است كه میتوانند در معادلات سیاسی و حتی اقتصادی تاثیر گذاری خاص خود را داشته باشند از همین رو مجالس پس از انقلاب نیز دارای فراكسیون اكثریت و اقلیت بوده و نمایندگان هر جناح در داخل گروهی كه خود را با اهدافشان هماهنگتر میدید ، به طرح ایدههای خود در فضای قانونگذاری كشور میپرداخت. اما مجلس هفتم با ساختار ظاهرا یكدست و در عمق ساختار شكن خود، تعداد فراكسیونها را از دو فراكسیون مهم اقلیت و اكثریت به سه فراكسیون اقلیت، اكثریت و وفاق و كارآمدی رساند و در روزهای آخر نیز به خوش آمد گویی به فراكسیونی پرداخت كه حاصل انشعاب در جریان اصولگرایی بود .گر چه نمایندگان فراكسیون اكثریت و به خصوص اعضای هیات رئیسه این فراكسیون، تشكیل فراكسیون وفاق و كارآمدی و اصولگرایان مستقل را دلیلی بر وجود انشعاب در فراكسیون اصولگرایان نمی دانستند اما اصولگرایانی كه در نحوه تعامل هم فكرانشان با دولت نهم انتقاداتی را مطرح میساختند، نه تنها موجب ایجاد اختلاف در بین جریان اصولگرایی در مجلس هفتم شدند، بلكه در مجلس هشتم نیز از همین روزهای ابتدایی با طرح پیشنهاد تشكیل فراكسیون "رایحه خوش خدمت" یا فراكسیون طرفداران دولت نهم زمزمههای ایجاد انشعاب در فراكسیون اكثریت مجلس را مطرح ساخته اند.
با این حال غیر از فراكسیونهایی كه نقش خط ممیز بین نیروهای سیاسی دوجناح را بازی میكنند، در دورههای مختلف مجلس، فراكسیونهایی برای تعاملات یا حل مشكلات صنفی و اجتماعی گروههای خاص موجود در جامعه تشكیل میشد كه با وجود اینكه اعضای این كمیسیونها جلسات دیدار و رایزنی گستردهای را با مدیران و مسئولان تصمیم گیر در حوزههای كاری مرتبط با این فراكسیون تشكیل میدادند ،اما در حقیقت خاصیت اجرایی خاص جز ارائه برخی طرحها و نظرات یا تحقیق و تفحص در برخی پروژهها، نداشتند.
فراكسیون فرهنگیان در مجلس ششم ، كار گری در مجالس ششم و هفتم، و فراكسیون ورزش و مدیریت شهری در مجلس هفتم از جمله این فراكسیونها بودند.
در عین حال در روزهای آغازین هر مجلس، نكته ای كه تمام نمایندگان به آن اشاره میكنند لزوم تغییر در كمیسیونهای 13 گانه تخصصی مجلس برای رسیدگی تخصصی و عالمانهتر به طرحها و لوایح پیشنهادی است.
چنانچه به نظر میرسد همین 13 كمیسیون تخصصی نیز در مقابل اولویتهای كاری كه نمایندگان در روزهای آغازین مجلس برای خود ترسیم میكنند، كم است. به همین دلیل با توجه به تشكیل كمیسیون تدوین آیین نامه داخلی مجلس در ابتدای هر مجلس كه نشان داده شده ، به طور معمول در دورههای پیشین مجلس زیاد به تغییر و تركیب كمیسیونها دست نمی زند، نمایندگان سعی میكنند با تشكیل فراكسیونهایی ویژه و جدید جای خالی كمیسیونهای تخصصی یا ویژه را پر كنند.
از این منظر تنها ابتکار و جرات نمایندگان در استفاده از ظرفیتهای آیین نامه داخلی مجلس، ایجاد كمیسیون ویژه اصل 44 در مجلس هفتم بود كه به دلیل شرایط استثنایی كشور در مقوله اجرای سیاستهای اصل 44 پس از ابلاغ این سیاستها توسط رهبر معظم انقلاب به سرعت تشكیل شده و اقدامات مناسبی را در جهت كمك به دولت در تدوین لایحه اصل 44 و اجرایی ساختن آن انجام داد.
با این حال به نظر میرسد دست بردن در تركیب كمیسیونهای تخصصی مجلس آنقدر برای نمایندگان ادوار مختلف به خصوص مجلس هفتم و هشتم سخت بوده است كه هر گاه طرحی برای ادغام و یا جداسازی برخی كمیسیونها مطرح میشد با رای منفی سایر نمایندگان مواجه شده و یا نمایندگان ترجیح میدادند به جای كمیسیون در فراكسیونهای تخصصی (!) به بررسی مسائل مود نظرشان بپردازند.
اما وقتی ظرفیتی كه برای جداسازی گروههای مختلف بر اساس سلیقهها و خط مشی و سیاستهایشان است ، برای انجام كارهای تخصصی و علمی استفاده میشود ، مطمئنا این اقدامات را نیز با سیاسی كاری و مصلحت اندیشیهای خاص سیاستمداران رو به رو میسازد و فراكسیونهای تخصصی ای ایجاد میشود كه جز همراهی سیاسی با سازمانهایی خاص، اثرات دیگری به همراه ندارد از این منظر، فراكسیون مدیریت شهری یا به قولی فراكسیون تعامل با شهرداری كه از آن به عنوان فراكسیون حامیان قالیباف نیز در مجلس هفتم یاد میشد یا پیشنهاد تشكیل فراكسیون حمایت از دولت نهم در مجلس هشتم كه ظاهرا برای برنامه ریزی در خصوص نحوه تعامل مجلس با دولت تشكیل شده و در واقع خطكشی سیاسی بین اصولگرایان حامی دكتر احمدی نژاد با سایر اصولگرایان است از جمله فراكسیونهایی است كه قرار است كار تخصصی كند و باز با این حال در جناحبندیهای سیاسی غرق خواهد شد.
در عین حال تشكیل چنین فراكسیونهایی كه نشاندهنده توجه نمایندگان به امور كشور و اولویتهای كاری دورههای مختلف مجلس است ، میتواند به وحدت نسبی بین گروهها و به خصوص فراكسیون اصولگرایان لطمه بزند و اساسا كاركرد فراكسیون كاركرد سیاسی است و نه تخصصی.
در هر صورت نفس وارد شدن مجلس به كارهای تخصصی و بررسی تخصصی و علمی امور بسیار مثبت ارزیابی شده و مطمئنا مورد استقبال كارشناسان و مردم نیز قرار خواهد گرفت اما اینكه فراكسیونهای سیاسی با كاركرد سیاسی وارد فعالیتهای تخصصی شوند،آسیب جدی در این زمینه به كارنامه عملكردی مجلس میزند که به طور حتم این مسئله منجر به افزایش كارآیی مجلس نیز نخواهد شد.
از نظر نمایندگان هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی اولویتهای كاری این مجلس با توجه به شرایط فعلی كشور بسیار زیاد است و بسیاری از این اولویتها را نمی توان با تقسیم کردن آنها بین كمیسیونهای تخصصی مختلف بررسی كرد اما نگاهی به كاركرد كمیسیونهای تخصصی مجلس و ظرفیتهای اجرایی و علمی كه دارند، نشان میدهد ظرفیت تشكیل كارگروههای تخصصی در داخل كمیسیونها و استفاده از نخبگان بیرونی مجلس و همچنین اتصال كمیسیونها به مركز پژوهشهای مجلس به عنوان منبع تغذیه علمی نمایندگان، خود راه را برای انجام کارهای كارشناسی دقیق باز كرده و با این دید، اتصال كار گروههای تخصصی موجود در كمیسیونها به نخبگان و مهمتر از آن اتصال مركز پژوهشهای مجلس به كارشناسان قوی و نخبگان حوزههای مختلف، ضرورت تشكیل فراكسیونهای مختلف برای انجام اقدامات یك كار گروه تخصصی و یا تكثیر یافتن كمیسیونهای تخصصی را از بین میبرد.
از طرف دیگر با توجه به ماموریت عظیم دولت و مجلس فعلی برای اجرایی ساختن سیاستهای کلی اصل 44 و نیاز کشور به حضور و بروز بخش خصوصی در تصمیم گیریهای کلان اقتصادی همچنان باید به مانند مجلس هفتم ، شرایطی خاص و استثنایی برای هر چه بهتر اجرایی شدن سیاستهای کلی اصل 44 ایجاد کرد و این کار میسر نمی شود جز کمک به بخش خصوصی برای همیاری دولت و مجلس در اخذ تصمیمات مهم اقتصادی و ایجاد ارتباط مستمر و منطقی نمایندگان ملت با نمایندگان بخش خصوصی که باید از طریق همین کمیسیونها و این بار به نحوی بهتر و موثر تر از دوره های قبل برگزار شود .
با این حال نمایندگان هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی پیشنهاد تشكیل چندین و چند فراكسیون، كمیسیون ویژه و كمیته كاری را در دستور كار خود دارند كه مباحث كاری آن را میتوان در بین سایر كمیسیونهای تخصصی تقسیم كرد و با تشكیل كارگروههای تخصصی در داخل همین كمیسیونهای فعلی به بررسی دقیق مسائل پرداخت.
فراكسیون مبارزه با خشكسالی و اثرات منفی ناشی از آن ، كمیسیون ویژه مبارزه با تورم، فراكسیون برنامه ریزی برای تعامل مجلس با دولت ، فراكسیون فرهنگیان و كارگری و حتی فراكسیون ورزشی و رسانه از آن جمله فراكسیونها و كمیسیونهای ویژه ای هستند كه به ترتیب میتوان آنها را در زیر شاخههای كمیسیون كشاورزی، اقتصادی ، امنیت ملی و سیاسی خارجی ، فرهنگی و اجتماعی جا داده و با تشكیل كارگروههای تخصصی ویژه و یاری گرفتن از كارشناسان مركز پژوهشهای مجلس و نخبگان بیرون از مجلس برنامه ریزیهای دقیقی برای حل مشكلاتی كه منجر به تاسیس این فراكسیونها و كمیسیونهای ویژه شده انجام داد.